Dieta roślinna w reumatoidalnym zapaleniu stawów
Reumatoidalne zapalenie stawów, w skrócie RZS, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki. Prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, bólu, obrzęku i stopniowego ograniczenia sprawności.
Na rozwój i przebieg RZS wpływa wiele czynników – od predyspozycji genetycznych po elementy stylu życia. Znaczenie mogą mieć między innymi palenie tytoniu oraz niska jakość diety.
Podstawą leczenia RZS pozostaje farmakoterapia, której celem jest zmniejszenie objawów i spowolnienie postępu choroby. Dieta oraz odpowiednio dobrana suplementacja mogą jednak wspierać leczenie, łagodzić stan zapalny i poprawiać jakość życia. Ich skuteczność zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, w tym masy ciała, aktywności fizycznej, chorób współistniejących i ogólnego stanu zdrowia.
W kontekście RZS często analizuje się diety roślinne – zarówno wegetariańskie, jak i wegańskie. Ich potencjalne korzyści wynikają między np. z większej podaży błonnika, który może wspierać mikrobiotę jelitową. Diety roślinne mogą zmniejszać nasilenie stanu zapalnego oraz korzystnie wpływać na profil lipidowy i masę ciała.
Nie należy jednak traktować diety wegańskiej jako rozwiązania uniwersalnego. Jest to model wymagający starannego planowania, ponieważ przy niewłaściwym prowadzeniu może sprzyjać niedoborom wapnia, witaminy D, kwasów omega-3. Dlatego u pacjentów z RZS najważniejsze jest nie samo wykluczenie produktów odzwierzęcych, ale jakość, zbilansowanie i indywidualne dopasowanie diety.
Kwasy Omega 3
Wśród składników diety o potencjale przeciwzapalnym szczególną uwagę zwraca się na długołańcuchowe kwasy omega-3, czyli EPA i DHA. Ich głównym źródłem są tłuste ryby morskie i owoce morza, dlatego w diecie wegańskiej, a często także wegetariańskiej, warto rozważyć suplementację. W modelach roślinnych dobrym rozwiązaniem są preparaty z mikroalg, które dostarczają EPA i DHA bez udziału oleju rybiego.
U pacjentów z RZS suplementacja tymi kwasami może wspierać zmniejszenie stanu zapalnego, bólu stawów i sztywności porannej, a u części osób również ograniczać potrzebę stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Witamina D
U pacjentów z RZS niedobór witaminy D obserwuje się często, a niskie stężenie 25(OH)D może wiązać się z większym nasileniem bólu, wyższą aktywnością choroby i podwyższonymi markerami zapalenia.
Ryzyko niedoboru może być większe u osób na diecie roślinnej, zwłaszcza wegańskiej, ze względu na eliminację wielu naturalnych źródeł tej witaminy.
Wapń
Osteopenia i osteoporoza są częstymi problemami u osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Ryzyko utraty masy kostnej zwiększają między innymi przewlekły stan zapalny, niska aktywność fizyczna, wiek oraz długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów.
Dieta wegańska może dodatkowo utrudniać pokrycie zapotrzebowania na wapń, ponieważ eliminuje nabiał oraz część produktów tradycyjnie kojarzonych z wysoką zawartością tego składnika.
Podsumowanie
Dieta może wpływać na przebieg RZS poprzez oddziaływanie na masę ciała, mikrobiotę jelitową i nasilenie stanu zapalnego. Modele żywienia oparte na warzywach, owocach, pełnych zbożach, roślinach strączkowych i orzechach dostarczają błonnika oraz związków bioaktywnych, które mogą wspierać różnorodność mikrobioty i łagodzić dolegliwości u części pacjentów.
Dieta wegańska może być jednym z elementów postępowania przeciwzapalnego, ale nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Jej skuteczność zależy od jakości jadłospisu, indywidualnej tolerancji produktów oraz właściwego uzupełnienia składników szczególnie narażonych na niedobór, takich jak wapń, witamina D oraz kwasy EPA i DHA. Ma to szczególne znaczenie u osób leczonych glikokortykosteroidami, pacjentów z osteopenią lub osteoporozą oraz kobiet po menopauzie.
Najbezpieczniejsze podejście obejmuje dobrze zbilansowaną dietę, kontrolę masy ciała, monitorowanie parametrów biochemicznych i suplementację dobraną indywidualnie.
Bibliografia:
- Lewicka J., Wpływ diet roślinnych na przebieg RZS, dietoterapia i suplementacja, „Współczesna Dietetyka” 2026, nr 64.
- Jihad Alwarith i wsp., Nutrition Interventions in Rheumatoid Arthritis: The Potential Use of Plant-Based Diets. A Review, „Front Nutr.” 2019 Sep 10;6, s. 141.
- Akbar Umair B. S. i wsp., Omega-3 Fatty Acids in Rheumatic Diseases: A Critical Review, „JCR: Journal of Clinical Rheumatology” 2017, 23(6), s. 330–339.